Dünya üzerinde bulunan her milletin kendine ait bir takım bayramları vardır. Her millet bu bayram günlerini bir sevinç ve eğlence günü olarak kabul eder ve coşku içerisinde onları kutlar.
***
Bayram günleri kin, nefret, kırgınlık gibi kötü duyguların
atıldığı sevgi, kardeşlik, samimiyet gibi duyguların pekiştirildiği ve
toplumsal bir dayanışma içinde kutlanılan özel günlerdir.
***
Bayram kutlamalarının tarihi ise Hun ve Göktürklerle
başlamaktadır. Hun ve Göktürk Devletleri bayramlarda kurban kesmiş, at yarışları
yapmışlardır. Bu bayramlar, devletin resmi törenleri olmuştur. Eski Türk
bayramlarındaki yeme içme, toplu ziyafetlerin kökenleri de buradan gelmektedir.
***
Bayramlar, Kaşgarlı Mahmud’un XI. Yüzyıl Türk Dünyası’nı
anlattığı, Divan-ı Lügati't Türk’de görülür. Kaşgarlı Mahmud, Oğuzların “ id
“gününe bayram dediklerini ve bu günün “sevinç ve eğlence günü” olduğunu
kaydediyor.
***
Kaşgarlı Mahmud “bayram” kelimesinin aslının ne olduğunu
bilmediğini ve bu kelimeyi Farslarda işittiğini ilave ile “çiçekler ve ışıklar
ile bezenen yere bayram yeri, yani gönül açan yer “ denildiğini kaydediyor.
***
XI. yüzyılda Türk toplumunda bayram, “bayram yeri” adı
verilen bir meydanda kutlanmaktaydı. Bayram yeri, özellikle çiçeklerle
süslenmekte çıra veya meşalelerle aydınlatılmaktaydı. Etimolojik
değerlendirmeler sonucu “bezm” ve “ram” kelimelerinin birleşmesi ve
değişmesiyle “neşeyle konuşup eğlenme, yiyip, içme meclisi” anlamına gelen
birleşik isim olduğu kabul edilmektedir.
***
Arapçada “âdet halini alan sevinç ve keder bir araya
toplanma günü” anlamında “id” kullanılır. Bayram, Divan edebiyatında daha çok
Arapça “id (ıyd)” kelimesiyle ifade edilir. “Bayram” sözcüğü Türk Dünyası
devletlerinde çeşitli adlandırmalarla bilinmektedir:
***
Azerbaycan’da; “Bayram”, Başkürdistan’da; “Bayram”
,Kazakistan’da; “Meyram, Mereke”, Kırgızistan’da; “ Mayram” ,Özbekistan’da;
“Bayram, Hayıt, Ayyam”, Tataristan’da; “Bayram” , Türkmenistan’da; “Bayram”
,Uygur; “Bayram”.