VERGİ VE PRİM İADE SİSTEMİ

Vergi ve prim iade sisteminin devlete maliyetinin işverenlerden alınmadan iade sistemine müstahak sigortalılara aktarılan parasal tutarlar dikkate alınarak hesaplanması gerekmektedir.  Önerilen sistemde genel sağlık sigortası, kısa vadeli sigorta kolları ve işsizlik sigortası işveren primleri işverenlerden tahsil edilmeden sisteme dahil olan sigortalılara iade edilmesi öngörüldüğü için bu iadelerden kaynaklı çifte maliyet oluşmaktadır.

***

Sonuç olarak önerilen sistemin koşulları sağlayan sigortalı başı maliyeti SGK bilgi işlem sisteminden alınan verilere göre 55 yaşın altındaki kişilere bağlanan yaşlılık aylıklarının ağırlıklı ortalamasına artış olarak yansıyacaktır. Buna göre, yaşlılık aylığı almadan vergi ve prim iade sisteminden yararlanan sigortalıların kişi başı maliyet unsuru olmaktan çıkmaktadır.

Vergi ve Prim İade Sisteminin Sosyal Güvenlik Kurumu Mali Dengelerine Etkileri Çalışmanın bu bölümünde vergi ve prim iade sisteminin yukarıda açıklanan kurallar çerçevesinde 2011 yılının Ocak ayında yürürlüğe girdiği, sistemden sadece 4/a statüsünde yıl içinde yaşlılık aylığına girenlerden 55 yaşının altında olan sigortalıların hepsinin 55 yaşına kadar aylık almadan vergi prim iade sistemi kapsamında çalışmaya devam ettikleri varsayımları altında önerilen sistemin Sosyal Güvenlik Kurumuna mali yansımaları incelenmiştir.

***

Uygulamadan yararlanan kişi sayısı, sağlanan iade tutarı, uygulamanın Sosyal Güvenlik Kurumuna mali açıdan fayda/zarar durumu hesaplamalar daha önce belirtilen prensiplere göre ilgili yılların ortalama aylık seviyeleri ve asgari prime esas kazançlar kullanılarak yapılmıştır.

Görüldüğü gibi vergi ve prim iade sistemi uygulamasının bu haliyle hayata geçirilmesi durumunda kamuya bir mali yük oluşmamakta hatta kamunun kasasında artı para kalmaktadır. Belirlenen kurallar çerçevesinde uygulamadan faydalanan kişi sayısı ve sağlanan iade miktarlarına bağlı olarak kamu mali dengesi açısından mevcut ekonomik parametreler ve ortalama aylık miktarlarına göre daima olumlu olacaktır.

***

Ön plana çıkarılması gereken diğer bir bilgi 2011 – 2014 yılları arasında 55 yaşın altında emekli olmuş yaklaşık 713 bin 4/A’lı sigortalının hepsinin olmasa bile hatırı sayılır bir kısmının bugün kayıt dışı olarak çalıştığıdır.  Önerilen vergi ve prim iade sistemi geçtiğimiz yıllarda yürürlüğe konsaydı bugün kayıt dışı istihdam sayısı mevcut düzeyinden belki de yüz binlerce kişi daha az olacaktı.

Vergi ve prim iade sistemini konu ile ilgili sistemin aktörleri olan işçi, işveren ve devlet açısından değerlendirmek gerekmektedir. İtalyan sistemi örnek alınarak kurgulanan sistemle 2015 yılı ilk altı ay parametrelerine göre sistem kapsamında çalışan bir işçinin eline net olarak asgari 1471,83 TL geçecektir.

***

Bu tutar halihazırda asgari prime esas kazanç üzerinden çalışan bir işçinin eline geçen tutarın %55 daha fazladır. Emekliliğinden sonra çalışma hayatına devam etmek isteyen bir işçinin önerilen vergi ve prim iade sistemine tabi olma veya kayıt dışı istihdamda yer alma kararında şüphesiz ki bir maddi karşılaştırma çok etkili olacaktır.

Söz konusu maddi karşılaştırma, işçinin kayıt dışı çalışmasından elde edeceği gelir ile emekli aylığının toplamını vergi ve prim iade sisteminden elde edeceği iade tutarı ile işvereninden alacağı ücretin toplamıyla kıyaslamak suretiyle olacaktır.

***

Burada ilk akla gelen yorum kayıt dışı çalışmadan dolayı cebine daha fazla para girecek olan bir işçinin elbette ki bu yolu tercih etme eğiliminde olacağıdır. Fakat önerilen sistemin belki de en önemli avantajının uygulamaya müstahak işçi ve bunları çalıştıran işverenlerin işlerini yasal bir zeminde yürütmeleri olduğu düşünülmektedir.